Check de Plek: ontwerpen voor sociale veiligheid
Hoe zorg je dat stedenbouwkundigen bij elk ontwerp nadenken over sociale veiligheid? Mijn bachelor-afstudeeronderzoek voor Gemeente Amersfoort, beoordeeld met een 9,0.
Rol
Onderzoeker & ontwerper
Opdrachtgever
Gemeente Amersfoort
Sector
Publieke sector
Waar gaat dit project over?
Gemeente Amersfoort wil veiligheid integraler aanpakken, maar het ontwerpteam miste een instrument gericht op sociale veiligheid. Stedenbouwkundigen hebben veel kennis van fysieke veiligheid, zoals bij wegen en kruispunten, maar componenten in de openbare ruimte beïnvloeden ook het sociale gedrag. Denk aan begroeiing die donkere, onoverzichtelijke plekken creëert. Bestaande richtlijnen behandelen geen specifieke casussen, waardoor ontwerpers vooral leunen op persoonlijke ervaring. De onderzoeksvraag: welke componenten in de openbare ruimte beïnvloeden het sociale gedrag, en hoe vertaal je dit naar een instrument?
Wat leerde ik over het onderwerp en de mensen?
Ik combineerde literatuuronderzoek naar ontwerp- en veiligheidstheorieën (van Jane Jacobs tot Defensible Space) met een werksessie waarvoor ik experts uit de praktijk uitnodigde: boa’s, gebiedsbeheerders en gebiedsmanagers. Juist de mensen die dagelijks in de wijk werken, maar zelden aan de ontwerptafel zitten. Hun input leverde tientallen concrete casussen op, die ik codeerde tot tien algemene principes. De rode draad: bijna elk component heeft twee kanten. Verlichting geeft een veilig gevoel, maar kan ook schijnveiligheid creëren. Eigenaarschap maakt bewoners zuiniger op hun buurt, maar kan ook spanningen opleveren.
Wat is mijn concept?
Check de Plek is een informatiewaaier voor stedenbouwkundigen, opgebouwd rond zes categorieën in de openbare ruimte, van straatmeubilair tot groenvoorzieningen. Elke kaart heeft twee perspectieven: de roze kant laat zien hoe een component bijdraagt aan een aantrekkelijke omgeving, de grijze kant toont de veiligheidsrisico’s waar je rekening mee moet houden. Bewust tastbaar en compact: een waaier pak je er even bij tijdens het ontwerpen, een rapport van twee A4’tjes niet.
Hoe draagt mijn concept bij aan het probleem?
De waaier is geen richtlijn of checklist, maar een instrument om de denkwijze van stedenbouwkundigen te veranderen: bij elk ontwerpbesluit ook even door de bril van sociale veiligheid kijken. Daarnaast werkt hij als gespreksstarter tussen afdelingen die elkaar eerder zelden spraken. Of zoals een gebiedsbeheerder het zei: “Het is praktisch met voorbeelden waardoor je de informatiewaaier er gemakkelijk bij pakt.”
Other projects
SYNBERRY: verantwoord werken met synthetic users
Synthetic users beloven ontwerpers tijdswinst, maar wat als AI-output overtuigend klinkt zonder waar te zijn? Mijn afstudeerproject bij strategisch designbureau Greenberry, met twee tools als resultaat: GooseBerry en de Data Literacy Card Game.
Design coach: teams door het ontwerpproces begeleiden
Van studententeams bij Co-Design Studio tot deelnemers aan de Sustainable City Challenge: als design coach help ik teams om zelf hun weg te vinden in een ontwerpproces.
Co-Design Studio: leren ontwerpen door te doen
Zonder designachtergrond een designstudio binnenstappen: tijdens de minor Co-Design Studio van Fundamentals Academy en Hogeschool Utrecht werkte ik in interdisciplinaire teams aan echte vraagstukken voor echte opdrachtgevers, van Utrecht tot Aarhus.